Văc xin Chủ nhật, ngày 27/6/2021

Hiện tượng tái dương tính sau khi đã khỏi COVID-19: Tiến sĩ người Việt tại Bỉ giải thích nguyên nhân

Một số trường hợp tái dương tính với virus SARS-CoV-2 sau khi khỏi bệnh COVID-19 từ vài tuần đến vài tháng thì có khả năng lây truyền virus hay không? Chuyên gia sẽ giải đáp trong bài viết dưới đây.
Ảnh minh họa
Ảnh minh họa
Với sự lây truyền nhanh trong cộng đồng của SARS-CoV-2 trên toàn thế giới và làn sóng COVID thứ 4 đang xảy ra tại Việt Nam, đang có sự quan tâm và lo lắng ngày càng tăng về hiệu quả của các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm trong việc giảm thiểu và ngăn chặn sự lây lan của virus.

Hiện nay một số bằng chứng đã cho thấy việc lây truyền virus từ những đối tượng không có triệu chứng hay có triệu chứng nhẹ tiền lâm sàng đã làm đại dịch thêm trầm trọng. Vì vậy, xét nghiệm rRT-PCR (real time reverse transcription polymerase chain reaction) được sử dụng kể từ đầu đại dịch để phát hiện chính xác virus, được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và xác nhận bệnh COVID-19.

Tuy nhiên, việc dựa vào các xét nghiệm rRT- PCR cực nhạy để xác định ảnh hưởng của các phương pháp điều trị hay thiết lập các biện pháp cách ly ngăn chặn lây truyền ra cộng đồng có thể không phải lúc nào cũng phản ánh đúng.

Đó là vì các xét nghiệm rRT-PCR có thể phát hiện ra các bản sao virus SARS-CoV-2 có nguồn gốc từ trình tự DNA của virus đã được tích hợp vào bộ gen người bị bệnh COVID-19 trước đó, mặc dù người này đã hồi phục hoàn toàn. Các bản sao đó không phải là virus lây nhiễm.

Các chuyên gia y tế gọi hiện tượng này là tái dương tính sau khi đã khỏi bệnh COVID-19.

Vậy một số trường hợp tái dương tính với virus SARS-CoV-2 sau khi bệnh nhân đã lành bệnh COVID-19 từ vài tuần đến vài tháng thì có khả năng lây truyền virus hay không?

Bằng chứng dịch tễ học về khả năng lây nhiễm của các trường hợp tái dương tính

Cho đến nay, có rất nhiều báo cáo về tình trạng tái dương tính với virus SARS-CoV-2 qua xét nghiệm rRT-PCR. Kết quả dương tính được ghi nhận ở các trường hợp bị bệnh COVID-19 sau khi đã phục hồi hoàn toàn ít nhất 2 tuần. Nhiều nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy tỷ lệ tái dương tính sau khi đã hồi phục bệnh COVID-19 là hơn 10%.

Ví dụ, một công bố ngày 30/3/2020 tại Trung Quốc đăng trên tạp chí khoa học sức khỏe ghi nhận 14,5% (số người được khảo sát n=262) tái dương tính. Công bố khác vào ngày 10/5/2020 là 16,7% (n=414), ngày 17/7/2020 là 11% (n= 182). Tại Việt Nam cũng đã ghi nhận các trường hợp tái dương tính nhưng đến nay chưa có thống kê của Bộ Y tế.

Mới đây, báo Nhân dân đưa tin TP HCM phát hiện một ca tái dương tính, nhưng rất may toàn bộ 34 F1 đều cho kết quả âm tính. Tuy nhiên, các thông tin trên vẫn chưa đưa ra câu trả lời chính xác về cơ chế của việc tái dương tính này.

Vào tháng 02/2021, một nhóm nhà nghiên cứu người Đan Mạch cũng đã công bố trên tờ The Lancet về hiện tượng tái dương tính của các bệnh nhân COVID-19 sau khi lành bệnh.


203 người từng mắc COVID đã hồi phục sau ít nhất 2 tuần được tiếp tục theo dõi và xét nghiệm lại tại 2 thời điểm sau 4 tuần và sau 12 tuần. Bằng xét nghiệm rRT-PCR, kết quả cho thấy sau 4 tuần có đến 26 người (12,8%, n=203) tái dương tính. Trong khi đó sau 12 tuần, có 5 người được xét nghiệm dương tính (5,3%, n=93), trong đó có 2 người dương tính ở cả 2 thời điểm, còn lại 3 người chỉ dương tính sau 12 tuần.

Như vậy, tổng cộng có 29 (tỷ lệ 14,3%) người bị tái dương tính với virus SARS-CoV-2 sau 4 đến 12 tuần kể từ lúc hồi phục bệnh hoàn toàn nhưng không có triệu chứng lâm sàng. Tỷ lệ này cũng giảm theo thời gian.

Thật may, nghiên cứu này đã chỉ ra rằng những trường hợp tái dương tính này không có khả năng lây nhiễm virus ra cộng đồng. Không có trường hợp nào bị lây nhiễm được ghi nhận sau khi họ theo dõi những người tiếp xúc gần (gồm chủ yếu người trong nhà và đồng nghiệp mà không đeo khẩu trang).

Thêm nữa, các nhà khoa học đã phân tích nồng độ các kháng thể đặc hiệu Ig toàn phần, IgA và IgM trong huyết thanh (kháng thể sản xuất bởi các tế bào miễn dịch người, hành động như một chất chống lại mầm bệnh virus SARS-CoV-2) của 203 người trên sau khoảng 6 tuần kể từ lúc bắt đầu có triệu chứng.

Kết quả cho thấy 99,5% (202 người) đã có phản ứng huyết thanh sau 4 tuần (nghĩa là cơ thể đã tự sản xuất kháng thể đặc hiệu chống lại virus).

Đáng ngạc nhiên là không có sự khác biệt về nồng độ các kháng thể Ig toàn phần, IgA hoặc IgM giữa nhóm có kết quả PCR dương tính và âm tính (Hình 1a-c).

nc-Ig.jpg

Như vậy việc phản ứng huyết thanh không loại bỏ hoàn toàn RNA của virus khỏi niêm mạc hầu họng. Mặc dù vậy, nhóm người có lượng kháng thể Ig toàn phần đặc hiệu với SARS-CoV-2 cao hơn có thể làm giảm số bản sao virus và giảm tỷ lệ tái dương tính khi so với nhóm người có lượng kháng thể Ig toàn phần thấp (Hình 1d-e).

Cơ sở khoa học về hiện tượng tái dương tính

Các nghiên cứu trước đó vẫn chưa tìm ra được câu trả lời về cơ chế của hiện tượng tái dương tính với SARS-CoV 2 sau khi đã khỏi bệnh hoàn toàn.

Mới đây 25/5/2021, một nghiên cứu của các nhà khoa học tại Anh đăng tải trên tạp chí Học viện khoa học quốc gia Hoa Kỳ (PNAS) đã hé lộ một phần nguyên nhân của hiện tượng tái dương tính. Họ cho rằng một phần vật chất di truyền RNA của virus SARS-CoV-2 có thể được phiên mã ngược (sự chuyển RNA thành DNA) và tích hợp (gắn chèn) ngẫu nhiên vào DNA (gene) của các tế bào người bị nhiễm bệnh trong quá trình nuôi cấy. Việc phiên mã các trình tự DNA tích hợp (trình tự bản sao của virus) này của tế bào người có thể được cho là nguyên nhân dẫn đến một số xét nghiệm rRT-PCR dương tính với virus SARS-CoV-2 ở bệnh nhân đã hồi phục. Tuy nhiên, xác suất xảy ra là thấp.

Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở virus SARS-CoV-2. Nhiều bằng chứng cũng ghi nhận rằng RNA của các virus khác (như MERS-CoV, SARS-CoV-1, virus Ebola, virus Zika, Sởi) cũng có thể được phát hiện ở các trường hợp bị nhiễm virus sau khi đã phục hồi hoàn toàn trong vài tuần đến vài tháng mặc dù các phản ứng miễn dịch kháng virus vẫn đang diễn ra.

Một quan điểm thú vị mà các nhà khoa học đặt ra là sự đào thải RNA của virus vẫn còn tiếp diễn sau khi người bệnh đã phục hồi liệu có dẫn đến khả năng miễn dịch bền hơn ở những người này hay không.

Ngoài ra, việc tích hợp một phần trình tự SARS-CoV-2 vào gene tế bào người có gây ra các ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người về sau - chẳng hạn có gây ung thư hay không - vẫn là một dấu chấm hỏi. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ phải giải quyết vấn đề này.

Dẫu vậy, vẫn cần thêm nhiều bằng chứng lâm sàng về hiện tượng phiên mã ngược và tích hợp trình tự DNA SARS-CoV-2 vào bộ gene tế bào chủ người để có thể đánh giá sâu về sự ảnh hưởng của quá trình này.

Tóm lại, xác suất phát tán virus lây bệnh ở các trường hợp tái dương tính với SARS-CoV-2 sau khi đã phục hồi ít nhất 14 ngày là rất thấp. Việc khai báo tiền sử mắc bệnh COVID-19 là rất quan trọng để nhân viên y tế có các biện pháp cách ly và điều trị phù hợp. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho những bệnh nhân COVID-19 trở lại cuộc sống bình thường sau khi đã điều trị khỏi bệnh.

Trong trường hợp phát hiện tái dương tính, người bệnh cũng không nên chủ quan và cần tuân thủ đúng theo quy định của Bộ Y tế hiện thời "Cách ly tại nhà 7 ngày và xét nghiệm lại vào ngày thứ 7", đặc biệt tuân thủ quy tắc 5K khi ra ngoài cộng đồng trong thời điểm dịch bệnh đang diễn biến phức tạp hiện nay.

Trần Minh Trang, Tiến sĩ Công nghệ sinh học, Trường đại học Ghent, Vương quốc Bỉ

Theo Soha
- Thuocbietduoc.com.vn cung cấp thông tin về hơn 30.000 loại thuốc theo toa, thuốc không kê đơn. - Các thông tin về thuốc trên Thuocbietduoc.com.vn cho mục đích tham khảo, tra cứu và không dành cho tư vấn y tế, chẩn đoán hoặc điều trị. - Khi dùng thuốc cần tuyệt đối tuân theo theo hướng dẫn của Bác sĩ
- Chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất cứ hậu quả nào xảy ra do tự ý dùng thuốc dựa theo các thông tin trên Thuocbietduoc.com.vn
Thông tin Thuốc và Biệt Dược
- Giấy phép ICP số 235/GP-BC.
© Copyright Thuocbietduoc.com.vn
- Email: contact@thuocbietduoc.com.vn