Y học cổ truyền Thứ bảy, ngày 30/5/2009

Sản xuất thuốc từ nguồn gốc thiên nhiên: Đi tắt đón đầu cách nào?

Kỳ I: Tạo nguồn nguyên liệu làm thuốc Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại là đường lối phát triển y tế nước ta, thời cố Bộ trưởng, BS. Phạm Ngọc Thạch, được cụ thể thành 1 trong 5 nguyên tắc phương châm của ngành. Riêng trong sản xuất, có người còn coi sản xuất thuốc từ nguồn gốc thiên nhiên là cách “đi tắt đón đầu”, đưa nền công nghiệp dược nước ta đuổi kịp nền công nghiệp dược các nước tiên tiến.

Vườn cây atiso ở Đà Lạt.Ảnh sk&đs
Vườn cây atiso ở Đà Lạt.Ảnh sk&đs

Khái niệm và cách nhìn

Thuật ngữ thuốc cổ truyền chỉ những thuốc có nguồn gốc từ cây cỏ, động vật, khoáng vật (gọi chung từ thiên nhiên), theo đúng phương pháp bào chế cổ truyền. Cách bào chế này một số được chứng minh là  hợp lý (ngâm nước vo gạo làm giảm  chất độc strychnin trong hoàng nàn; aconitin trong ô đầu); song một số chưa giải thích được (ngâm hương phụ trong rượu, ngâm giấm, ngâm nước tiểu trẻ em, ngâm muối.) Để phù hợp với  sản xuất công nghiệp, hầu hết sản phẩm đi từ thiên nhiên đã cải tiến cách chế biến cổ. Trong thống kê khái niệm sản phẩm đông dược là chỉ toàn bộ thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên, chứ không phải chỉ kể đến các thuốc cổ truyền theo thuật ngữ trên

 Trước đây, do chỉ giao lưu nhiều với các nước có nền công nghiệp tiên tiến, hầu hết biệt dược đều đi từ hóa dược, ta thường hiểu chỉ có một số nước phương Đông (Trung Quốc, Việt Nam...) mới có nhiều sản phẩm từ thiên nhiên. Thực tế, theo WHO (2006), hiện có tới  60% dân số dùng loại thuốc này. Tham khảo tài liệu nước ngoài thấy: Các loại thuốc này cũng có nhiều ở các nước như Ấn Độ, Thái Lan, Nam Phi, Mỹ Latinh. Có nhiều nhóm, loại thuốc này chiến tỷ trọng cao: chẳng hạn chiết xuất thực vật chữa phì đại lành tính tuyến tiền liệt trên thế giới có tới 100 biệt dược, chiếm tới 25-36% (Pháp, Đức) 3,5-10, 5% (Italia, Tây Ban Nha) so với  tổng số dược phẩm chữa bệnh này.

Trên thế giới, việc nghiên cứu nguồn thiên nhiên làm thuốc bắt đầu và đạt kết quả từ lâu. Có thể nêu một số chiết xuất thành công từ thế kỷ 19: morphin (1805) quinin, strychnin (1820), digitalin (1874), hyoscyamin (1881), emetin (1914), berberin (1917 digoxin (1926), atropin (1927) ouabain (1929). Một số trong đó, sau này được tổng hợp, bán tổng hợp, làm nhiều người quên nguồn gốc ban đầu của chúng. Do say mê tổng hợp hóa dược, một thời gian dài lĩnh vực nghiên cứu thuốc từ thiên nhiên bị quên lãng. Cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, sau khi thấm thía bài học đắt giá về sự độc hại của hóa dược, thế giới có khuynh hướng quay về với thiên nhiên.

Chúng ta rất tự hào về bề dày nền y học cổ truyền, tự hào đã sớm nhận ra con đường đúng đắn kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại, thuốc Tây với  thuốc Đông y, nhưng cũng cần biết thế giới đã đi qua, đang ở đâu, nhằm xác định đúng chỗ đứng và  hướng đi.

Tạo nguồn nguyên liệu: Nhìn ra thế giới, nhìn lại ta

Tổ chức nuôi trồng

Thu lượm có ưu thế tận dụng nguồn có sẵn, giá rẻ. Song khi nhu cầu lớn (nhất là cho  sản xuất công nghiệp), sẽ cạn kiệt nguồn, khó tìm loại đủ tiêu chuẩn, công tìm kiếm nhiều, giá thành không rẻ. Chủ động hơn phải nuôi trồng. Trung Quốc là nước có quy mô nuôi trồng lớn, cung cấp dược liệu cho nhiều nước...

 Từ lâu, một số nước đã trồng chuyên canh: Pháp  trồng cây quinquina (tại Việt Nam chiết quinin-1925); trồng rau má (tại Madagasca-làm thuốc liền sẹo-1950), Liên Xô cũ: nuôi hươu (để chế pancretain-từ 1960). Trung Quốc, Hàn Quốc từ lâu trồng nhân sâm, nấm linh chi, vân chi... Mỹ có những công ty chỉ chuyên trồng, sản xuất ra nhiều sản phẩm từ một loại cây (như lô hội)...

Chúng ta từng trải qua thất bại: trồng quá nhiều sinh địa đến mức bán rẻ như khoai, hươu nuôi ra không bán được nhung, trồng xuyên tâm liên ra rồi phá bỏ vì công dụng chữa bệnh không lớn, song cũng có không ít thành công như trồng đương quy, ích mẫu, bạc hà, quế, hồi, thanh hao hoa vàng, trinh nữ hoàng cung, gấc, sâm ngọc linh, trăn, cá ngựa. Một số trồng chuyển canh  tạo nguồn ổn định cho sản xuất như thanh hao hoa vàng, trinh nữ hoàng cung, gấc.

Song nước ta hiện vẫn có 80% dược liệu (dùng để bốc thuốc, sản xuất) nhập từ Trung Quốc. Trong đó, có những loại trước đây có sẵn, hoặc đã từng nuôi trồng. Lý do: cạn kiệt nguồn thu lượm, nuôi trồng không đủ, giá nhập chỉ nhỉnh hơn hoặc bằng, có thứ còn rẻ hơn. Ta cũng chưa tổ chức tốt việc trồng chuyên canh: có những dược liệu dùng nhiều để sản xuất  ra các sản phẩm có nhu cầu lớn như các  thuốc: phong thấp, điều kinh, hoạt huyết, giúp tuần hoàn não, chữa sỏi thận... nhưng các nguyên liệu vẫn dựa chủ yếu vào thu lượm.

Chuẩn hóa dược liệu

Rất khó bảo đảm tiêu chuẩn cho dược liệu thu lượm. Nhiều xí nghiệp (sản xuất  thuốc rượu bổ, hoạt huyết, mạnh gân cốt, hỗ trợ điều trị thiểu năng tuần hoàn não) dùng đến vị ngũ gia bì, nên đôi khi phải chấp nhận dùng vỏ ngũ gia bì chưa đủ độ già, độ dày. Nhiều xí nghiệp (sản xuất viên sỏi thận) nhiều người bán thuốc nam cần đến lá động tiền. Trước đây, vào mùa dọn vườn, dân vùng trung du thải ra rất nhiều, chỉ cần đến chọn lấy loại cây đủ tiêu chuẩn, còn nay khó hơn nhiều.

  Dược liệu nuôi trồng, tuy có chủ động hơn, song chưa  hẳn là dễ. Ở một số nước, cây làm thuốc phải trồng theo quy định Thực hành tốt trồng trọt (GAP). Theo đó, mỗi loại phải trồng theo quy chuẩn nhất định, trong đó có một quy chuẩn chung khá nghiêm ngặt như không được dùng phân bón, chất bảo vệ thực vật bằng hóa chất độc.

Trong sản xuất thuốc từ hóa dược, ta phải nhập 80- 90% nguyên liệu nước ngoài. Do sự lệ thuộc này, mà không thể thu được nhiều lãi, khó ổn định giá cả, khó tạo ra tiềm năng xuất khẩu.

Nếu không có kế hoạch tổ chức nuôi trồng có quy mô lớn, không trồng chuyên canh, không chuẩn hóa dược liệu thì ngay trong sản xuất thuốc từ thiên nhiên, chúng ta cũng khó chủ động, do đó khi phát triển lớn có thể lặp lại những khó khăn như sản xuất thuốc từ hóa dược.

theo Ds. Hà Thủy Phước(sk&đs)

Bạn có dùng thực phẩm chứng năng?

Thuoc biet duoc | Thuốc biệt dược | Thuốc | Thuoc | Hỏi đáp | Nhà thuốc | Phòng khám | Bệnh viện | Công ty dược phẩm
Kiện tỳ | Kien ty pt | Coenzyme q10 | Thuốc tim mạch | QPLUS SUPER | Dược phẩm | Vietnam Pharmaceutical Import |
Mang thai | Prenatal | Chăm sóc trẻ | Nấm candida | Bệnh phụ khoa | Viêm âm đạo | Safaria | Tim mạch |
Vitamin bà bầu | Vitamin ba bau | Prenatal | PS-IQ bổ não | OMEGA 3 | Chống lão hóa |
- Các thông tin về thuốc trên Thuocbietduoc.com.vn chỉ mang tính chất tham khảo - Khi dùng thuốc cần tuyệt đối tuân theo theo hướng dẫn của Bác sĩ
- Chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất cứ hậu quả nào xảy ra do tự ý dùng thuốc dựa theo các thông tin trên Thuocbietduoc.com.vn
"Thông tin Thuốc và Biệt Dược" - Giấy phép ICP số 235/GP-BC.
© Copyright Thuocbietduoc.com.vn - Email: contact@thuocbietduoc.com.vn